Οι άλλοι πύργοι της Μπολόνια: ποιοι σώζονται και πώς θα τους βρείτε
Στη Μπολόνια σώζονται είκοσι τέσσερις πύργοι. Στον Asinelli δεν ανεβαίνετε πια, οι υπόλοιποι όμως είναι εκεί, ανάμεσα στα κτίρια του κέντρου: τους εννιά ομορφότερους τους βλέπετε στη σειρά, με λίγο πάνω από μισή ώρα περπάτημα.

- Από τους μεσαιωνικούς πύργους σώζονται είκοσι τέσσερις, μαζί με τον Asinelli και τη Garisenda.
- Η ανάβαση στον πύργο Asinelli είναι κλειστή και η πλατεία κάτω από τους δύο πύργους είναι περιφραγμένη με εργοτάξιο.
- Οι υπόλοιποι πύργοι δεν είναι επισκέψιμοι από μέσα, αλλά φαίνονται όλοι από τον δρόμο: η βόλτα δεν κοστίζει τίποτα.
- Από τη ρεσεψιόν μας ο πρώτος πύργος απέχει ένα καλό τέταρτο με τα πόδια· όλη η διαδρομή είναι λίγο πάνω από τριάντα λεπτά περπάτημα.
- Αν θέλετε οπωσδήποτε να ανεβείτε κάπου και να δείτε τη Μπολόνια από ψηλά, υπάρχουν δύο πύργοι ανοιχτοί, και στους δύο με κράτηση.
Πόσοι πύργοι σώζονται πραγματικά στη Μπολόνια
Είκοσι τέσσερις. Αυτόν τον αριθμό ακούτε στην πόλη, κι αυτόν αξίζει να κρατήσετε όταν περπατάτε: σημαίνει ότι, στατιστικά, γυρίζοντας στο κέντρο έχετε ήδη προσπεράσει τρεις ή τέσσερις χωρίς να το πάρετε είδηση.
Ο αριθμός παίζει λίγο, και αξίζει να ξέρετε γιατί. Άλλοι λένε είκοσι δύο, άλλοι είκοσι έξι, άλλοι πάλι είκοσι οκτώ. Δεν κάνει λάθος κανένας τους: απλώς ο καθένας μετράει άλλα πράγματα. Είκοσι δύο είναι μόνο οι πύργοι των αρχοντικών οικογενειών, αυτοί που σήκωναν οι οικογένειες για να φαίνονται. Είκοσι έξι είναι η καταγραφή του δήμου, που βάζει μαζί τους πύργους και τα σπίτια-πύργους, τα πιο χαμηλά και φαρδιά, όπου και κατοικούσαν. Το είκοσι οκτώ βγαίνει αν στα είκοσι δύο προσθέσετε τα τέσσερα torresotti, δηλαδή τις πύλες-πύργους του παλιού τείχους, και τα δύο καμπαναριά. Δεν είναι μια κλίμακα που ανεβαίνει: είναι τρεις διαφορετικοί τρόποι να αποφασίσει κανείς τι μετράει ως πύργος. Το είκοσι τέσσερα που ακούγεται στην πόλη κάθεται στη μέση, κι είναι αυτό στο οποίο πρακτικά συμφωνούν όλοι.
Πόσοι ήταν παλιότερα είναι πιο διασκεδαστική ερώτηση και δεν έχει καθαρή απάντηση. Λένε «η Μπολόνια των εκατό πύργων», και τα εκατό είναι η πιο συγκρατημένη εκτίμηση: τον δέκατο ένατο αιώνα κάποιος μέτρησε εκατόν ογδόντα, ψάχνοντας συμβόλαια αγοραπωλησίας οικογένεια προς οικογένεια, και ακόμα και σήμερα υπάρχουν στην πόλη όσοι θεωρούν εκείνον τον λογαριασμό φουσκωμένο, μάλλον επειδή ο ίδιος πύργος, αλλάζοντας χέρια μέσα στους αιώνες, κατέληγε να μετρηθεί πολλές φορές.
Αυτό που μετράει για όποιον περπατάει είναι άλλο: οι πύργοι δεν ήταν μόνοι τους. Τους ένωναν μεταξύ τους ξύλινοι εξώστες και περάσματα, και κοιτάζοντας τους τοίχους όσων σώζονται, εκείνες οι συνδέσεις φαίνονται ακόμα. Θα το δούμε πιο κάτω, γιατί είναι το κόλπο που σας επιτρέπει να αναγνωρίσετε έναν πύργο ακόμα κι όταν δεν μοιάζει καθόλου με πύργο.
Τι υπάρχει σήμερα κάτω από τους Δύο Πύργους

Όποιος φτάνει στην piazza di Porta Ravegnana περιμένοντας την καρτ ποστάλ βρίσκει κάτι άλλο. Η Garisenda βρίσκεται υπό στερέωση, και γύρω από τη βάση της έχει χτιστεί ένας κλοιός από κοντέινερ σε δύο επίπεδα, ύψους έξι μέτρων, που τρέχει για εκατόν είκοσι μέτρα δρόμου. Είναι κατασκευή φτιαγμένη για να συγκρατεί τυχόν θραύσματα, και θα μείνει εκεί για καιρό.
Από εκεί προκύπτει και το κλείσιμο της ανάβασης: στον πύργο Asinelli δεν ανεβαίνει κανείς από τις , και μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ημερομηνία επαναλειτουργίας. Πού και πού κάποιος λέει ότι μπορεί να έρθει νωρίτερα από το αναμενόμενο, αλλά όσο οι εργασίες στη Garisenda δεν έχουν προχωρήσει αρκετά, κανείς δεν το παίρνει πάνω του.
Αν είχατε στήσει τη μέρα σας γύρω από τα τετρακόσια ενενήντα οκτώ σκαλιά, το σχέδιο αλλάζει, και βρίσκεστε με τη δικαιολογία για τη βόλτα που δεν κάνει σχεδόν κανείς. Τους δύο πύργους τους κοιτάτε ούτως ή άλλως, από κάτω, και παραμένουν το πιο εντυπωσιακό πράγμα της πόλης. Μόνο που τώρα έχετε λόγο να σηκώσετε τα μάτια και αλλού.
Η βόλτα στους άλλους πύργους, με τη σωστή σειρά
Η βόλτα γίνεται με τα πόδια και μένει όλη μέσα στο ιστορικό κέντρο. Από τη ρεσεψιόν μας ως τον πρώτο πύργο περνάει ένα καλό τέταρτο· μετά οι στάσεις έρχονται η μία μετά την άλλη, και στο πρώτο μέρος ανάμεσά τους μεσολαβούν δυο λεπτά, ενώ στο δεύτερο φτάνουν τα οκτώ. Συνολικά είναι σχεδόν δυόμισι χιλιόμετρα περπάτημα, δηλαδή λίγο πάνω από μισή ώρα, χωρίς να μετρήσουμε τον χρόνο που στέκεστε μπροστά τους — και στέκεστε: μόλις μάθετε να τους βλέπετε, δεν σταματάτε πια.
1 · Ο πύργος των Azzoguidi, στη via Altabella

Ξεκινάμε από τον πιο ψηλό, που δεν είναι αυτός που νομίζετε. Μετά τον Asinelli, ο πιο ψηλός αρχοντικός πύργος της Μπολόνια είναι αυτός: εξήντα ένα μέτρα, πιο πολλά από τη Garisenda. Και είναι ακέραιος: δεν τον κόντυναν, πράγμα που στη Μπολόνια είναι σχεδόν εξαίρεση.
Τον βρίσκετε πίσω από τον Καθεδρικό, εκεί που η via Altabella στενεύει. Σταθείτε στην απέναντι πλευρά του δρόμου και κοιτάξτε ψηλά, κατά μήκος της γωνίας: ανεβαίνει ίσια, χωρίς μια διαπλάτυνση, χωρίς ένα στολίδι. Αυτό είναι που εντυπωσιάζει στους αληθινούς πύργους: είναι γυμνοί, γιατί χρησίμευαν μόνο στο να είναι ψηλοί.
2 · Η Prendiparte, η «Στεφανωμένη»

Εκατόν σαράντα μέτρα πιο πέρα, στο βάθος της via Sant’Alò, ανοίγει μια πλατεία μικροσκοπική. Τόσο μικροσκοπική που ο πύργος δεν χωράει: για να τον δείτε ολόκληρο πρέπει να γυρίσετε πίσω και να τον ψάξετε πάνω από τις στέγες. Η νότια πλευρά του είναι η μόνη ακάλυπτη σε όλο το ύψος, και γι’ αυτό είναι η πλευρά που κοιτάτε.
Στη βάση έχει εννιά σειρές από όγκους σεληνίτη, τη γυαλιστερή και κάπως κιτρινωπή πέτρα που στη Μπολόνια βρίσκεται κάτω από σχεδόν ό,τι είναι παλιό. Και σε κάπου πενήντα μέτρα ύψος έχει τη διαπλάτυνση σε σχήμα στέμματος που του χαρίζει το παρατσούκλι: φαίνεται μόνο αν απομακρυνθείτε, κι είναι καλός λόγος για να κάνετε δυο βήματα πίσω.
Μια λεπτομέρεια που συνήθως δεν τη λέει κανένας: για σχεδόν πενήντα χρόνια, στο δεύτερο μισό του δέκατου όγδοου αιώνα, εδώ μέσα στεγαζόταν η φυλακή της εκκλησιαστικής αρχής. Όποιος τα έβρισκε σκούρα με το εκκλησιαστικό δικαστήριο κλεινόταν σε έναν πύργο εξήντα μέτρων μέσα στην πόλη, και τα χαράγματα των φυλακισμένων υπάρχουν ακόμα.
3 · Η Guidozagni, η μόνη που δεν σας βάζει να σηκώσετε το κεφάλι
Είκοσι μέτρα πιο πέρα, στη via Albiroli, βρίσκεται ο πιο εύκολος πύργος της βόλτας: είναι χαμηλός και χοντρός, και τον βλέπετε ολόκληρο χωρίς κόπο. Μοιάζει με κομμάτι κτιρίου, κι ο τρόπος να τον αναγνωρίσετε είναι οι γωνίες, που μένουν γωνίες πύργου ακόμα κι όταν όλα τα υπόλοιπα μοιάζουν με σπίτι.
Είναι χαμηλός για έναν λόγο: τον δέκατο πέμπτο αιώνα το πάνω μέρος κατέρρευσε, παρασέρνοντας και ένα σπίτι εκεί δίπλα. Πόσο πιο ψηλός ήταν δεν ξέρει να πει κανένας. Το φινάλε όμως είναι εξαιρετικό: στη δεκαετία του ’20 του περασμένου αιώνα η τηλεφωνική εταιρεία έχωσε μέσα του τη σκάλα για να φτάνει στο τηλεφωνικό κέντρο. Ένας πύργος του δέκατου τρίτου αιώνα ανακυκλωμένος σε κλιμακοστάσιο.
4 · Η Scappi, αυτή που προσπερνάτε κάθε μέρα
Κατεβαίνετε προς τη via Rizzoli και μπαίνετε στη via Indipendenza: είστε στον δρόμο των βιτρινών και των μαγαζιών, εκεί που περπατάει κανείς κοιτώντας μπροστά. Σταθείτε μπροστά στο μαγαζί της Coroncina, ακουμπήστε στον τοίχο και σηκώστε το κεφάλι.
Πάνω από το κεφάλι σας υπάρχει πύργος σχεδόν σαράντα μέτρων, και δεν τον είχατε δει ποτέ. Ο λόγος είναι ότι τα πρώτα είκοσι μέτρα βρίσκονται μέσα στο κτίριο: η βάση, η πόρτα, ο σεληνίτης, όλα ενσωματωμένα. Ξεπροβάλλει μόνο το πάνω μέρος, και ξεχωρίζει από το περίγραμμα της στέγης αν σταθείτε στο σωστό σημείο.
Είναι και πύργος που έμεινε στη μέση. Τον ξεκίνησαν τον δέκατο τρίτο αιώνα με τοίχους πάχους σχεδόν τριών μέτρων στη βάση, δηλαδή με την ιδέα να τον κάνουν ψηλότατο, και μετά σταμάτησαν. Κάτω από την ίδια στοά, στη γωνία, υπάρχουν οι ζωγραφιστές επιγραφές για τις οποίες μιλήσαμε στα επτά μυστικά της Μπολόνια.
5 · Οι Δύο Πύργοι, από κάτω
Πέντε λεπτά και βρίσκεστε στην piazza di Porta Ravegnana. Περνάτε τώρα, στα μισά της βόλτας, γιατί είναι η στιγμή που τους κοιτάτε με άλλο μάτι: μετά από τέσσερις μικρότερους πύργους καταλαβαίνετε πόσο μεγάλοι είναι αυτοί, και καταλαβαίνετε επίσης ότι κάποτε η πλατεία ήταν γεμάτη τέτοια πράγματα.
6 · Η Uguzzoni, στα σοκάκια του παλιού εβραϊκού γκέτο

Δύο λεπτά βόρεια και αλλάζετε αιώνα. Τα σοκάκια εδώ έμειναν στενά όπως τότε, και την Uguzzoni δεν την κοιτάτε: την έχετε πάνω σας. Από το vicolo Tubertini δεν υπάρχει τρόπος να πάρετε απόσταση, και ακριβώς γι’ αυτό είναι η στάση που δείχνει καλύτερα πώς ήταν η πόλη όταν οι πύργοι ήταν εκατό.
Σε αυτόν τον πύργο βρίσκονται τα ωραιότερα πράγματα για να δείξετε σε όποιον περπατάει μαζί σας. Η αυθεντική πόρτα, στενή και με μυτερό τόξο. Από πάνω, δύο στρογγυλά παραθυράκια. Και κυρίως πέντε μεγάλες τετράγωνες τρύπες στον τοίχο: είναι οι τρύπες των δοκαριών, εκεί όπου έμπαιναν τα ξύλινα δοκάρια που κρατούσαν τους εξώστες προς τα διπλανά σπίτια. Είναι η απόδειξη ότι οι πύργοι δεν στέκονταν μόνοι τους. Βρισκόμαστε μέσα στη Μπολόνια που δεν φαίνεται από τους κεντρικούς δρόμους, και το νιώθετε.
7 · Οι Oseletti, η πόρτα των εβδομήντα επτά εκατοστών
Τώρα διασχίζετε προς τη Strada Maggiore και χώνεστε κάτω από τη στοά, στα νούμερα τριάντα τέσσερα και τριάντα έξι. Μην ψάχνετε τον πύργο κοιτώντας ψηλά: από κάτω από τη στοά δεν φαίνεται τίποτα. Κοιτάξτε τον τοίχο στα αριστερά σας.
Υπάρχει μια πόρτα πλάτους εβδομήντα επτά εκατοστών, με μυτερό τόξο και εννιά σειρές σεληνίτη γύρω της. Εβδομήντα επτά εκατοστά είναι λιγότερο από τους ώμους σας. Από εκείνη την πόρτα έμπαιναν σε έναν πύργο που σήμερα είναι τριάντα ένα μέτρα ψηλός και που, παλιότερα, ήταν πάνω από τα διπλάσια: τον κόντυναν τον δέκατο τρίτο αιώνα για τιμωρία, όταν ο νοικοκύρης εξορίστηκε και ο δήμος διέταξε να του γκρεμίσουν τα πάντα. Για να δείτε ό,τι απέμεινε από τον κορμό πρέπει να βγείτε από τη στοά και να διασχίσετε τον δρόμο.

Πάλι στη Strada Maggiore, κάπου εκατό μέτρα πιο πίσω, κάτω από άλλη στοά, υπάρχουν τρία δοκάρια από βελανιδιά, ύψους εννιά μέτρων, που κρατούν ένα κτίριο του δέκατου τρίτου αιώνα, και καρφωμένα εκεί πάνω υπάρχουν τα βέλη για τα οποία λέγεται μια ιστορία που αξίζει από μόνη της μια βόλτα.
8 · Οι Alberici, και το μαγαζί σκαμμένο μέσα στον τοίχο
Γυρίστε προς τη Mercanzia και μπείτε στη via Santo Stefano: ο πύργος είναι αμέσως εκεί, δεξιά, και τον βλέπετε καλά μένοντας ακίνητοι στην αρχή του δρόμου. Η πρόσοψη είναι γεμάτη τρύπες, όλες ηθελημένες: άλλες είναι οι τρύπες των δοκαριών του αρχικού εργοταξίου, άλλες χρησίμευαν για να στερεώνουν σκάλες και εξωτερικούς εξώστες. Είναι ο χάρτης του πώς αυτός ο πύργος ήταν δεμένος με την υπόλοιπη πόλη.
Αυτό που μας αρέσει περισσότερο βρίσκεται στο ισόγειο. Τον δέκατο τρίτο αιώνα λέπτυναν τους τοίχους του πύργου για να βγάλουν ένα μαγαζί, κι εκείνο το μαγαζί δεν έκλεισε ποτέ: είναι εκεί, και υπάρχουν όσοι λένε πως είναι το παλαιότερο της Μπολόνια που λειτουργεί ακόμα. Έσκαψαν μέσα στον τοίχο ενός πύργου του δωδέκατου αιώνα για να φτιάξουν ένα μαγαζί, κι από τότε εκείνο το μαγαζί δεν ξανάκλεισε.
9 · Οι Galluzzi, το φινάλε στην αυλή

Η τελευταία στάση είναι η ομορφότερη και κανείς δεν φτάνει εκεί τυχαία. Από την piazza Galvani, δίπλα στο Archiginnasio, περνάτε κάτω από μια καμάρα και βρίσκεστε σε μια σιωπηλή αυλή, είκοσι μέτρα από το Pavaglione. Επιτρέπεται: στην αυλή μπαίνετε από την piazza Galvani, κάτω από την καμάρα, και δεν ενοχλείτε κανέναν.
Ο πύργος είναι εκεί, στη μέση. Είναι ο νεότερος από όσους σώζονται: τον ξεκίνησαν στα μέσα του δέκατου τρίτου αιώνα, όταν η εποχή των πύργων είχε ήδη τελειώσει. Έχει και τους πιο χοντρούς τοίχους απ’ όλους, τρία μέτρα και δέκα. Κοιτάξτε πού βρίσκεται η αληθινή πόρτα: είναι κάπου δέκα μέτρα από το έδαφος. Έφταναν εκεί με ξύλινο εξώστη γαντζωμένο στο διπλανό σπίτι, που σε περίπτωση μπελάδων τον γκρέμιζαν. Το άνοιγμα χαμηλά είναι μοντέρνο.
Εδώ πάνω, μάλιστα, οι Μπολονέζοι έχουν τοποθετήσει τη δική τους ιστορία με δύο αντίπαλες οικογένειες, έναν κρυφό γάμο και ένα φινάλε που το ξέρετε ήδη: τη διηγούνται ακόμα, και όταν στέκεστε σε εκείνη την αυλή καταλαβαίνετε γιατί κατέληξε ακριβώς εκεί.
Οι πύργοι της βόλτας, σε πίνακα
| Πύργος | Ύψος | Πού | Με τα πόδια από εμάς | Επισκέψιμος; |
|---|---|---|---|---|
| Azzoguidi | 61 m | via Altabella 7 | 17 λεπτά | Όχι, ιδιωτικός |
| Prendiparte | 59,5 m | piazzetta Prendiparte | 15 λεπτά | Όχι, ιδιωτικός |
| Guidozagni | 20 m | via Albiroli | 15 λεπτά | Όχι, ιδιωτικός |
| Scappi | 38,4 m | via Indipendenza, γωνία Rizzoli | 18 λεπτά | Όχι, ενσωματωμένος |
| Asinelli και Garisenda | 97,2 m και 47 m | piazza di Porta Ravegnana | 17 λεπτά | Όχι, η ανάβαση είναι κλειστή |
| Uguzzoni | 32 m | vicolo Mandria, γωνία Tubertini | 15 λεπτά | Όχι, ιδιωτικός |
| Oseletti | 31 m | Strada Maggiore 34-36 | 21 λεπτά | Όχι, αλλά την πόρτα την αγγίζετε |
| Alberici | 27 m | via Santo Stefano 4 | 19 λεπτά | Όχι, αλλά το μαγαζί ναι |
| Galluzzi | 30 m | corte de’ Galluzzi, από την piazza Galvani | 23 λεπτά | Στην αυλή ναι, στον πύργο όχι |
Αν θέλετε οπωσδήποτε να ανεβείτε σε πύργο

Η ερώτηση έρχεται πάντα. Γίνεται, αλλά όχι εκεί που νομίζατε.
Ο πύργος του Ρολογιού είναι αυτός μέσα στο Palazzo d’Accursio, στην piazza Maggiore. Ανεβαίνετε με υποχρεωτική κράτηση, το εισιτήριο κοστίζει 10 € και περιλαμβάνει και τις Collezioni Comunali d’Arte (7 € το μειωμένο). Οι είσοδοι γίνονται σε γκρουπ, τρία την ώρα. Από την τελευταία ταράτσα γυρίζετε τριακόσιες εξήντα μοίρες, και τους Δύο Πύργους τους κοιτάτε από ψηλά αντί από κάτω: είναι μια οπτική που σχεδόν κανένας Μπολονέζος δεν είχε μέχρι πριν από λίγα χρόνια.
Μετά υπάρχει το καμπαναριό του Καθεδρικού, στη via Indipendenza, που είναι εβδομήντα μέτρα ψηλό και έχει μέσα του ένα παλαιότερο ρωμανικό καμπαναριό, ενσωματωμένο στη σημερινή κατασκευή σαν μπάμπουσκα. Ανεβαίνετε Σάββατο και Κυριακή, με ξενάγηση κατόπιν κράτησης: ρωτήστε πρώτα, γιατί τα ωράρια αλλάζουν ανάμεσα στην κρύα και στη ζεστή σεζόν.
Η συμβουλή που δίνουμε σε όσους μένουν σε εμάς: η Prendiparte δεν είναι ανοιχτή στο κοινό — δεν υπάρχει εισιτήριο ούτε ανάβαση — είναι όμως αυτή που ανταμείβει περισσότερο όποιον σταθεί να την κοιτάξει: η νότια πλευρά είναι ακάλυπτη σε όλο το ύψος, και από τη μικρή πλατεία την ακολουθείτε από κάτω ως την κορυφή. Με τους άλλους πύργους της βόλτας δεν τα καταφέρνετε, γιατί είναι κλεισμένοι ανάμεσα στα σπίτια. Από τη μικρή πλατεία ως εμάς είναι δεκαπέντε λεπτά με τα πόδια, και βρισκόμαστε δυο βήματα από την πρώτη στάση: αν δεν έχετε αποφασίσει ακόμα πού θα μείνετε, δείτε τη διαθεσιμότητα — από εδώ οι πύργοι γίνονται όλοι με τα πόδια, χωρίς ποτέ να πάρετε συγκοινωνία.
Ένα πράγμα που δεν πρέπει να κάνετε: να ψάξετε στο διαδίκτυο εισιτήριο για τον πύργο Asinelli. Το βρίσκετε ακόμα, με ωράρια και τιμή, σε αρκετούς ιστότοπους που δεν έχουν ενημερωθεί εδώ και κάνα δυο χρόνια. Δεν αγοράζεται και δεν ανεβαίνει κανείς, και το ίδιο ισχύει για τις «ξεναγήσεις στην Prendiparte» με λίγα ευρώ: εκείνη η φόρμουλα δεν υπάρχει πια.
Πώς αναγνωρίζεται ένας πύργος όταν δεν μοιάζει με πύργο
Μόλις μάθετε τι να ψάχνετε, τους βρίσκετε μόνοι σας.

Τέσσερα πράγματα να κοιτάτε:
- Ο σεληνίτης στη βάση. Μεγάλοι τετραγωνισμένοι όγκοι από μια πέτρα γυαλιστερή, σχεδόν διάφανη, που μοιάζει με λερωμένο πάγο. Οι πύργοι πατούν σχεδόν όλοι σε σειρές σεληνίτη, κι αν δείτε τέτοιους όγκους στο κάτω μέρος ενός τοίχου, σχεδόν πάντα έχετε μπροστά σας κάτι πολύ παλιό.
- Οι τετράγωνες τρύπες. Οι τρύπες των δοκαριών: κανονικές οπές, σε τακτικές σειρές, εκεί όπου έμπαιναν τα δοκάρια. Ένας τοίχος γεμάτος ευθυγραμμισμένες τρύπες είναι τοίχος πύργου, όχι κτιρίου.
- Η πόρτα ψηλά. Αν δείτε άνοιγμα πέντε ή δέκα μέτρα από το έδαφος, χτισμένο ή όχι, δεν είναι λάθος: ήταν η αληθινή είσοδος. Έμπαιναν από ξύλινο εξώστη, και σε περίπτωση επίθεσης εκείνον τον εξώστη τον γκρέμιζαν.
- Οι γωνίες. Οι πύργοι έχουν κοφτές γωνίες και μεγάλες λαξευτές πέτρες, και συνεχίζουν να κάνουν τη γωνία ακόμα κι όταν από πάνω και γύρω τους έχτισαν ένα κτίριο τριών αιώνων αργότερα. Είναι η λεπτομέρεια που προδίδει τους ενσωματωμένους.
Από κει και πέρα είναι παιχνίδι: περπατάτε κάτω από τις στοές του κέντρου κοιτάζοντας τους τοίχους στο ύψος του κεφαλιού αντί για τις βιτρίνες, και μέσα στα τείχη του κέντρου σώζονται ακόμα καμιά δεκαπενταριά πέρα από αυτούς της βόλτας. Είναι το ίδιο βλέμμα με το οποίο περπατάει κανείς τις στοές που η Unesco έβαλε στον κατάλογο, και πράγματι οι δύο διαδρομές επικαλύπτονται αρκετά.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορείτε να ανεβείτε στον πύργο Asinelli;
Όχι. Η ανάβαση είναι κλειστή από τον Οκτώβριο του 2023 για τις εργασίες στερέωσης της Garisenda, που βρίσκεται δίπλα του, και δεν υπάρχει ημερομηνία επαναλειτουργίας. Τα εισιτήρια και τα ωράρια που βρίσκονται ακόμα στο διαδίκτυο είναι παλιά. Για τη θέα από ψηλά σήμερα ανεβαίνετε στον πύργο του Ρολογιού στην piazza Maggiore.
Πόσοι πύργοι υπάρχουν σήμερα στη Μπολόνια;
Είκοσι τέσσερις, μετρώντας και τον Asinelli και τη Garisenda. Ο αριθμός αλλάζει ανάλογα με το τι αποφασίζει κανείς να μετρήσει: είκοσι δύο αν πάρουμε μόνο τους πύργους των αρχοντικών οικογενειών, είκοσι έξι στην καταγραφή του δήμου που βάζει μέσα και τα σπίτια-πύργους, είκοσι οκτώ αν στα είκοσι δύο προστεθούν τα τέσσερα torresotti των παλιών τειχών και τα δύο καμπαναριά. Στη χρυσή εποχή ήταν περίπου εκατό.
Πόσο θέλει για να δείτε τους εννιά με τα πόδια;
Η βόλτα με τις εννιά στάσεις αυτού του άρθρου είναι σχεδόν δυόμισι χιλιόμετρα, δηλαδή λίγο πάνω από μισή ώρα περπάτημα. Μετρώντας τις στάσεις και τον χρόνο για να τους βρείτε, υπολογίστε δύο ώρες. Από τη ζώνη του σταθμού ο πρώτος πύργος απέχει ένα καλό τέταρτο.
Είναι επισκέψιμοι από μέσα;
Σχεδόν όλοι όχι: είναι ιδιωτικές και κατοικημένες ιδιοκτησίες, και τους κοιτάτε από τον δρόμο. Εξαίρεση αποτελούν ο πύργος του Ρολογιού και το καμπαναριό του Καθεδρικού, στους οποίους ανεβαίνετε με κράτηση. Στην αυλή των Galluzzi μπαίνετε από την piazza Galvani, κάτω από την καμάρα, αλλά στον πύργο δεν ανεβαίνετε.
Ποιος είναι ο πιο ψηλός αρχοντικός πύργος μετά τον Asinelli;
Ο πύργος των Azzoguidi, στη via Altabella: εξήντα ένα μέτρα, πιο ψηλός από τη Garisenda. Πιο ψηλά από αυτόν, στην πόλη, υπάρχουν μόνο ο Asinelli και το καμπαναριό του Καθεδρικού, που αρχοντικός πύργος δεν είναι. Είναι επίσης ένας από τους λίγους που έμειναν ακέραιοι, δηλαδή δεν κοντύθηκαν ποτέ.
Γίνεται η βόλτα με βροχή;
Ναι, κι είναι από τις λίγες που αντέχουν πραγματικά: μεγάλο μέρος της διαδρομής είναι κάτω από τις στοές, και τα ακάλυπτα κομμάτια είναι σύντομα. Οι πύργοι φαίνονται καλά και με γκρίζο ουρανό, που άλλωστε ξεχωρίζει καλύτερα το τούβλο.
Πού να μείνετε εκεί που ξεκινά η βόλτα

Μια τέτοια βόλτα λειτουργεί αν μπορείτε να την κάνετε όποτε σας βολεύει: νωρίς το πρωί, όταν η via Indipendenza είναι άδεια και η Scappi φαίνεται καλύτερα, ή μετά το δείπνο, όταν τα σοκάκια του παλιού γκέτο είναι κακοφωτισμένα και μοιάζουν με άλλη πόλη. Λειτουργεί άσχημα αν πρέπει να πάρετε συγκοινωνία για να φτάσετε.
Εμείς είμαστε στο viale Angelo Masini 20, στη ζώνη του σταθμού: από την πόρτα μας ως τον πρώτο πύργο της διαδρομής είναι δεκαεπτά λεπτά με τα πόδια, και πάτε σχεδόν ίσια. Είναι κι ο λόγος που όποιος μένει εδώ καταλήγει να κατεβαίνει στο κέντρο τρεις και τέσσερις φορές τη μέρα αντί για μία: δεν χρειάζεται ποτέ να οργανωθείτε.
Το check-in γίνεται μόνοι σας με κωδικό, οποιαδήποτε ώρα, βολικό αν φτάνετε με βραδινό τρένο. Η ρεσεψιόν στο viale Masini είναι ανοιχτή κάθε μέρα από τις δώδεκα το μεσημέρι ως τις δέκα το βράδυ, η φύλαξη αποσκευών είναι δωρεάν για όσους μένουν σε εμάς, κι όποιος κλείνει απευθείας από εμάς έχει την εγγύηση καλύτερης τιμής. Δείτε τη διαθεσιμότητα και διαλέξτε το διαμέρισμά σας· κι αν προτιμάτε να δείτε πρώτα όλες τις επιλογές της περιοχής, ετοιμάσαμε έναν οδηγό για το πού να μείνετε στη Μπολόνια γειτονιά προς γειτονιά.
Γραμμένο από ανθρώπους που φιλοξενούν στη Μπολόνια όλο τον χρόνο, στο viale Angelo Masini 20. Αυτή τη βόλτα τη δείχνουμε συχνά σε όσους μας ρωτούν «τι να δω αν δεν μπορώ να ανέβω στους πύργους», και κάθε φορά κάποιος γυρίζει λέγοντας ότι βρήκε άλλον έναν μόνος του. Τα ύψη, οι χρονολογίες και τα λεπτά είναι ελεγμένα τον Σεπτέμβριο του 2026: τα ωράρια και τα εισιτήρια όσων ανοίγουν στο κοινό αλλάζουν συχνά, οπότε ένα τηλεφώνημα την προηγούμενη μέρα δεν βλάπτει ποτέ.












